کاهش کلیک سایت توسط هوش مصنوعی (AIO)

مرورهای هوش مصنوعی گوگل (AI Overviews) ممکن است در سکوت کامل در حال بلعیدن کلیک های سایت شما باشند. در این مقاله به شما می آموزیم که چگونه این موضوع را در سرچ کنسول اثبات کنید و برای حفظ کدام کلمات کلیدی باید بجنگید.

در مورد تاثیر پلتفرم های هوش مصنوعی بر ترافیک ارگانیک (SEO) و نرخ تبدیل، فرضیات و گمانه زنی های بسیار زیادی وجود دارد. با این حال، اینکه ویژگی مرورهای هوش مصنوعی گوگل (Google AI Overviews یا به اختصار AIO) دقیقاً چقدر بر عملکرد وب سایت شما تاثیر می گذارد، کاملاً به عوامل اختصاصی و منحصربه فردی مانند نوع محتوای سایت شما، کلمات کلیدی هدف و جنس مخاطبانتان بستگی دارد.

اگرچه گوگل اخیراً گزارش عملکرد ویژگی های هوش مصنوعی مولد (Generative AI) را به سرچ کنسول (Google Search Console) اضافه کرده است، اما این گزارش جزئیات لازم را برای تشخیص اینکه دقیقاً در کجا هوش مصنوعی جایگزین نیاز کاربر به کلیک روی لینک وب سایت ها شده است، ارائه نمی دهد. در واقع، در حال حاضر هیچ ابزار گزارش گیری ساده ای – چه از طرف خود گوگل و چه از طرف ابزارهای شخص ثالث (Third-party) – وجود ندارد که به طور دقیق مشخص کند وقتی کاربران پاسخ خود را مستقیماً از صفحه نتایج جستجو (SERP) می گیرند، سایت شما دقیقاً چقدر ترافیک از دست داده است (پدیده ای که در سئو به آن جستجوی بدون کلیک یا Zero-click Search می گوییم).

اخیراً مطالعه ای توسط محققان «مدرسه کسب وکار هند» و «دانشگاه کارنگی ملون» انجام شده که نشان می دهد مرورهای هوش مصنوعی می توانند آمار کلیک روی لینک صفحات وب را تا ۳۸ درصد کاهش دهند؛ رقمی که برای هر مدیر سایتی می تواند نگران کننده باشد.

چگونه متوجه شویم چه مقدار از ترافیک سایت به دلیل هوش مصنوعی از دست رفته است؟

با توجه به تاثیر مخربی که کاهش کلیک ها می تواند بر عملکرد سئو داشته باشد، بسیار حیاتی است که روشی برای شناسایی میزان دقیق ترافیکِ از دست رفته به دلیل حضور AI Overviews گوگل توسعه دهیم.

۱. کلمات کلیدی که هوش مصنوعی را فعال می کنند شناسایی کنید

اولین قدم برای تشخیص حجم ترافیک از دست رفته این است که بررسی کنید کدام یک از کلمات کلیدی شما که در گذشته ترافیک بالایی جذب می کردند، اکنون باعث فعال شدن کادر مرور هوش مصنوعی (AIO) در نتایج جستجو می شوند.

برای این کار دو روش اصلی پیش روی شماست:

• می توانید کلمات کلیدی خود را به صورت دستی و با استفاده از VPN جستجو کنید تا ببینید صفحه نتایج (SERP) در موقعیت جغرافیایی و زبان هدف شما دقیقاً به چه شکل نمایش داده می شود (نکته برای وب مستران ایرانی: حتماً از آی پی کشورهای هدف و حالت ناشناس مرورگر استفاده کنید تا نتایج شخصی سازی شده گوگل شما را به اشتباه نیندازد).
• یا می توانید از نرم افزارهای ردیابی کلمات کلیدی (Rank Trackers) استفاده کنید. بسیاری از این ابزارها اکنون جزئیاتی درباره نوع ویژگی های فعال شده در SERP برای یک کلمه کلیدی خاص ارائه می دهند.

نکته کلیدی در این مرحله، شناسایی گروهی از کلمات کلیدی با موضوع و حجم جستجوی مشابه است که برخی از آن ها کادر هوش مصنوعی را فعال می کنند و برخی دیگر فعال نمی کنند.

جدول مثال (زبان انگلیسی – منطقه بریتانیا):

۲. متریک های کلیدی کلیک را قبل و بعد از ظهور AIO مقایسه کنید

هنگامی که لیست کلمات کلیدی فعال کننده هوش مصنوعی را استخراج کردید، باید به سراغ بررسی نرخ کلیک (CTR)، حجم نمایش (Impressions) و میانگین رتبه (Average Position) بروید و این سه شاخص را در دو بازه زمانیِ قبل و بعد از ظاهر شدن AIO مقایسه کنید.

اگر به صورت مداوم ویژگی های SERP را برای کلمات کلیدی خود رصد نمی کرده اید، احتمالاً باید دوباره به ابزار ردیاب کلمات کلیدی خود مراجعه کنید تا بفهمید AIOها دقیقاً از چه زمانی برای کلمات شما ظاهر شده اند. بسیاری از این ابزارها امکان مشاهده “تصاویر ثبت شده (Snapshots)” از نتایج جستجو در بازه های زمانی مشخص را به شما می دهند.

سپس با استفاده از سرچ کنسول گوگل، میانگین نرخ کلیک را برای هر یک از این کلمات قبل و بعد از حضور هوش مصنوعی استخراج کنید. از آنجایی که سرچ کنسول تنها دیتای ۱۶ ماه گذشته را نگه می دارد، بهتر است یک بازه زمانی کوتاه تر را برای مقایسه انتخاب کنید؛ مثلاً یک ماه قبل و یک ماه بعد از اولین باری که AIO برای آن کلمه ظاهر شد.

(توجه: گوگل تایید کرده است که سرچ کنسول از ماه می ۲۰۲۵ تا آوریل ۲۰۲۶ در ثبت آمار ایمپرشن ها اغراق کرده و بیش از حد واقعی گزارش داده است؛ بنابراین هنگام بررسی تفاوت های ایمپرشن در این بازه، حتماً این باگ سیستمی را در نظر بگیرید).

نمونه بررسی در سرچ کنسول:

۳. اگر نمی توانید زمان دقیق شروع AIO را پیدا کنید، چه باید کرد؟

اگر به نرم افزارهای پولی سئو دسترسی ندارید که زمان دقیق فعال شدن هوش مصنوعی را به شما نشان دهند، یک راهکار جایگزین دارید: میانگین CTR کلمات کلیدی دارای هوش مصنوعی را با کلمات مشابهی که فاقد این ویژگی هستند مقایسه کنید. شما می توانید متریک های این دو گروه (Cohort) را کنار هم بگذارید؛ ایده آل ترین حالت این است که کلماتی با حجم ایمپرشن و رتبه میانگین نسبتاً مشابه را برای مقایسه انتخاب کنید.

۴. به دنبال نشانه های قطعی افت کلیک ناشی از AIO باشید

وقتی داده های قبل و بعد را مقایسه کردید، یا دو گروه از کلمات (با و بدون AIO) را کنار هم گذاشتید، حالا باید به دنبال نشانه های افت کلیک بگردید.

از نظر فنی، مهم ترین نشانه ای که ثابت می کند وب سایت شما به خاطر هوش مصنوعی در حال از دست دادن کلیک است، این است: رتبه ها و ایمپرشن های شما ثابت و باثبات مانده اند، اما نرخ کلیک (CTR) به شدت افت کرده است.

اگر دو گروه از کلمات کلیدی را مقایسه می کنید، زمانی متوجه نشت کلیک می شوید که کلمات هر دو گروه، ایمپرشن و جایگاه برابری داشته باشند، اما کلماتی که هوش مصنوعی در آن ها فعال است، CTR بسیار پایین تری را ثبت کنند (زیرا کاربر پاسخ خود را در همان بالای صفحه از هوش مصنوعی می خواند و نیازی به کلیک روی لینک شما نمی بیند).

راهکار چیست و چه کار می توانیم بکنیم؟

اگر متوجه علائم از دست رفتن کلیک به دلیل هوش مصنوعی شدید، نگران نباشید؛ هنوز همه چیز از دست نرفته است!

شما می توانید بخشی از کلیک های این کلمات را بازیابی کنید و حتی در کمال تعجب ممکن است به این نتیجه برسید که اصولاً نیازی به بازیابی ترافیک برخی از این کلمات ندارید.

بررسی داشبورد آمار سئو و مقایسه داده های ترافیک ارگانیک برای اثبات افت کلیک ناشی از هوش مصنوعی.

دسته بندی کلمات کلیدی

اولین قدم برای تدوین استراتژی جبران این است که کلمات کلیدیِ تحت تاثیر AIO را به سه گروه مجزا تقسیم کنید:

۱. کلمات کلیدی که باید از آن ها دفاع کنید (Keywords to Defend)

این ها کلماتی هستند که کاربران را به صفحات مهم تجاری شما هدایت می کنند. این کلمات در تاریخچه سایت شما بیشترین نرخ تبدیل (فروش، لید یا ثبت نام) را داشته اند. کلمات را تنها زمانی در این سبد قرار دهید که هنوز شانسی برای دریافت کلیک وجود داشته باشد؛ یعنی هوش مصنوعی در حال لینک دادن به صفحاتی مشابه صفحات سایت شما باشد.

مثال: برای کلمه «بهترین ظرف غذای گربه برای غذای مرطوب»، هوش مصنوعی معمولاً نام محصولات را می آورد و به سایت های فروشگاهی رفرنس می دهد. در نتیجه هنوز فرصت ورود کاربر به قیف فروش از طریق SERP وجود دارد.

۲. کلمات کلیدی که باید با آن ها سازگار شوید (Keywords to Adapt)

این ها کلماتی هستند که شاید نتوانید کلیک های از دست رفته شان را کاملاً برگردانید، اما همچنان برای کسب وکار شما اهمیت تجاری دارند. کادر هوش مصنوعی برای این کلمات، پاسخ های بسیار کاملی می دهد و به ندرت به منابعی مثل محتوای شما لینک می دهد؛ در نتیجه کاربر دلیلی برای کلیک روی سایت شما نمی بیند. با این حال، این کلمات همچنان به «کشف برند» شما توسط مخاطب کمک می کنند.

مثال: برای کلمه «چه نوع غذایی برای گربه های مسن مناسب است؟»، هوش مصنوعی خودش لیست کاملی ارائه می کند، نام چند برند را هم می آورد، اما خیلی کم به آن ها لینک خروجی می دهد.

۳. کلمات کلیدی که باید ارزش آن ها را نادیده بگیرید (Keywords to Depreciate)

این ها کلماتی هستند که سوال کاربر در آن ها به ساده ترین و سریع ترین شکل ممکن توسط AIO پاسخ داده می شود و هیچ نیازی به کلیک اضافی نیست. این کلمات معمولاً ترافیک های بسیار سطح بالا (Top-of-the-funnel) و صرفاً اطلاعات محور برای شما می آوردند و هوش مصنوعی نیز برای پاسخگویی به آن ها نیازی به مقایسه برندها یا ارجاع به سایت خاصی ندارد.

مثال: «بهترین روش غذا دادن به گربه مسن». ترافیکی که این کلمات قبل از ظهور هوش مصنوعی برای شما می آوردند نیز به دلیل قرار داشتن کاربر در مرحله کشف و یادگیری، احتمال تبدیل (Convert) بسیار پایینی داشت.

تفکیک کلمات کلیدی به سه دسته دفاع، سازگاری و نادیده گرفتن برای مدیریت بهینه بودجه سئو.

استراتژی های اجرایی برای هر دسته از کلمات

پس از دسته بندی هدفمند کلمات کلیدیِ متاثر از هوش مصنوعی، نوبت به اقدام عملی می رسد؛ در ادامه تاکتیک های هوشمندانه و اجرایی برای مدیریت ترافیک هر دسته را بررسی می کنیم.

استراتژی دفاع: خلق ارزشِ غیرقابل کپی

برای تجاری ترین کلمات کلیدی، استراتژی اصلی پس گرفتن کلیک هاست، چرا که این کلمات شاهرگ های فروش شما هستند. در اینجا صرفاً “ذکر شدن نام شما” در کادر هوش مصنوعی کافی نیست؛ شما باید کلیک بگیرید.

دادن دلیلی به کاربر برای ترک گوگل و ورود به سایت شما، نیازمند ارائه محتوایی است که نمی تواند توسط هوش مصنوعی در SERP کپی یا بازسازی شود. این شامل ابزارهای تعاملی، ماشین حساب های آنلاین یا فایل های دانلودی ارزشمند است.

تجربه بومی: ما در تیم دانش وب، هنگام طراحی سایت و تدوین استراتژی دیجیتال مارکتینگ برای پروژه های کارفرمایان، دقیقاً روی همین نقطه تمرکز می کنیم. به جای تکیه بر متن های طولانی که به راحتی توسط AIO بلعیده می شوند، طراحی ابزارهای محاسبه گر (مثلاً محاسبه گر آنلاین متریال برای سایت های دکوراسیون) را پیشنهاد می دهیم تا کاربر مجبور شود برای استفاده از خدمات، وارد سایت شود.

در فضای تحت سلطه هوش مصنوعی، افزایش وفاداری به برند به شدت مهم شده است. محتوای منحصربه فرد خود را پشت درگاه های عضویت (Login) پنهان کنید تا ربات های هوش مصنوعی نتوانند آن ها را بخزند و مستقیماً نمایش دهند. هدف نهایی این است که هوش مصنوعی در پاسخ هایش به برند شما به عنوان یک رفرنس قدرتمند اشاره کند، اما کاربر برای دریافت ارزش اصلی، ترغیب شود که مستقیماً وارد سایت شما گردد.

استراتژی سازگاری: بازیابی از طریق پرسش بعدی

هدف در این دسته، بهبود شانس شما برای تبدیل شدن به یک منبع (Citation) معتبر در پاسخ های هوش مصنوعی است. این یعنی باید محتوای کاملاً یونیک تولید کنید که بر پایه داده های دست اول و انحصاری (First-party data) نوشته شده باشد؛ در واقع باید به گوگل دلیلی بدهید تا شما را به عنوان رفرنس بشناسد.

به دنبال تولید محتوایی باشید که پاسخگوی «سوال بعدی» کاربر باشد؛ سوالی که فراتر از پاسخ فعلی هوش مصنوعی است. بنابراین، حتی اگر در سرچ اولیه کلیک را از دست دادید، وقتی کاربر مکالمه و چت خود را با هوش مصنوعی ادامه می دهد، برند شما دوباره شانس دیده شدن و کلیک خوردن را پیدا می کند.

ابزار تعاملی و محاسبه گر آنلاین روی دسکتاپ برای جذب مستقیم کاربر از گوگل

استراتژی نادیده گرفتن: رها کردن ترافیک های بی ارزش

برای این کلمات، وقت و منابع تیم سئو خود را هدر ندهید. این کلمات اهمیت تجاری ندارند. بهتر است بررسی کنید که ترافیک حاصل از این کلمات در گذشته واقعاً چقدر برای شما ارزش داشته است؟ با بررسی نقشه سفر کاربر متوجه می شوید افرادی که با این کلمات وارد سایت می شدند، صرفاً به دنبال یک خط اطلاعات ساده بودند و بدون هیچ تعاملی سایت را ترک می کردند. از دست دادن این ترافیکِ سیاه لشکر، ضربه ای به فروش شما نمی زند.

خدمات سئو

نتیجه گیری

در نهایت، تشخیص اینکه آیا در حال از دست دادن کلیک به خاطر هوش مصنوعی هستید یا خیر، تنها بخشی از معادله است. کلید اصلی ماجرا این است که بفهمید آیا آن ترافیک از دست رفته اصلاً برای کسب وکار شما حیاتی بوده است یا نه؟

اگر حیاتی بوده، بازیابی آن باید تمرکز اصلی شما باشد. اما اگر ترافیکی بوده که امیدی به بازیابی آن نیست، روی استفاده از AIO به نفع خودتان (افزایش آگاهی از برند از طریق منشن شدن) تمرکز کنید.

به یاد داشته باشید که تمام ترافیک های از دست رفته لزوماً ارزشمند نبوده اند. وقتی در جلسه بعدی قصد دارید گزارش افت ترافیک را به ذی نفعان و مدیران نگرانِ شرکت ارائه دهید، حتماً این موضوع را به صورت کمی و مبتنی بر داده شفاف کنید تا خیالشان از بابت حفظ کلمات درآمدزا راحت شود.